15/01/2026
Sidee Masaaridu ugu gacan seereen, Boqortooyadii Cusmaaniyiinta iyo Saamaynta Arrintaas ee Xeebaha Soomaaliya
Qaybta 1aad: Cusmaaniyiinta, Masaarida, iyo Xeebaha Soomaaliya
Qarnigii 16aad ilaa 19aad, Boqortooyadii Cusmaaniyiinta (Ottoman Empire) waxay ahayd awood Islaami ah oo ballaaran, kana talinaysay dhulal badan oo ay ka mid ahaayeen Masar, Hijaz (Makkah iyo Madinah), iyo qaybo ka mid ah Badda Cas iyo Badweynta Hindiya.
Masar, inkasta oo ay hoos imaanaysay Cusmaaniyiinta, haddana marar badan waxay lahayd maamul u gaar ah iyo dano ka madax-bannaan Istanbul. Markii khatarta reer Yurub (gaar ahaan Bortuqiiska iyo Ingiriiska) ay ku soo badanaysay badaha, Cusmaaniyiintu waxay Masar u oggolaadeen inay ka qayb qaadato ilaalinta marinnada badda ee istaraatiijiga ah — oo ay ku jiraan xeebaha Soomaaliya, gaar ahaan Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.
Si kastaba ha ahaatee, taariikhyahanno badan ayaa sheegaya in:
• Masar ay mudnaanta siisay danahaheeda gaarka ah
• Ayna si dhab ah u difaacin xeebaha Soomaaliya
• Isla markaana ay ku fashilantay ka hortagga quwadaha reer Yurub
Faaruqii amni ee ka dhashay dayacaas wuxuu fursad u noqday Ingiriiska.
⸻
Qaybta 2aad: Ingiriiska, Hindiya, iyo Qabsashadii Somaliland
Qarnigii 19aad, Ingiriiska wuxuu ahaa awood caalami ah oo saldhiggiisu ahaa Hindiya (British Raj). Hindiya waxay u ahayd xarunta ugu weyn ee maamulka iyo ciidanka Ingiriiska ee Bariga Afrika iyo Badweynta Hindiya.
Markii Cusmaaniyiinta iyo Masar ay ka gaabiyeen ilaalinta:
• Xeebaha waqooyiga Soomaaliya (Somaliland)
• Marinnada badda ee u dhow Cadan
Ingiriiska wuxuu si tartiib ah ula wareegay:
• Dekedaha
• Heshiisyo la galay qabaa’ilka maxalliga ah
• Kadibna wuxuu ku dhawaaqay British Somaliland
Arrintan waxay dhacday xilli:
• Cusmaaniyiinta ay ku mashquulsanaayeen dhibaatooyin gudaha ah
• Masarna aysan lahayn awood iyo rabitaan ay ku difaacdo Soomaaliya
•
Sidaas ayay Somaliland ugu gacan gashay Ingiriiska, iyadoo aan dagaal ballaaran lagu gelin.
⸻
Qaybta 3aad: Masar, Siyaad Barre, Sacuudiga, iyo Maraykanka (Qarnigii 20aad)
Markii xukunka uu qabtay Maxamed Siyaad Barre (1969), Soomaaliya waxay si buuxda ugu janjeertay Midowgii Soofiyeeti (Soviet Union). Tani waxay ka walwalsiisay:
• Maraykanka
• Sacuudiga
• Masar
Dabayaaqadii 1970-meeyadii, sida ay sheegaan warbixinno taariikheed iyo xusuus-qorayaal siyaasadeed:
• Masar waxay u dirtay wafdi Siyaad Barre
• Waxay u soo bandhigeen ballanqaad dhaqaale oo balaayiin doolar ah, lacagtuna ay ka imanayso Sacuudiga
• Ujeeddadu waxay ahayd in Soomaaliya ay ka baxdo saameynta Soofiyeetka
Laakiin Maraykanka ayaa arrinta u beddelay jihada kale:
• Halkii lacagta loo isticmaali lahaa horumar iyo dhaqaale
• Waxaa lagu beddelay hub iyo qalab militari
• Soomaaliya waxaa loo jiheeyay dhanka reer Galbeedka
Tani waxay sababtay:
• Militarization xooggan
• Ku tiirsanaan hub shisheeye
• Iyo in Soomaaliya noqoto goob dagaal qabow (Cold War proxy state)
⸻
- Maanta 2026
Masar ayaa isku dayeysa in ay markale jilaafo u dhigto Somalia, taarikhyadii horena dib usoo celineysa…
Turkey, Masar iyo Saudi Arabia dantooda ayay wax walba ka dhex arkeen. dhammaantood waxay gacan saar laleeyihiin Gumeystaha esreal iyo Marekan.
Somalia iyo Somaliland ayagaa isla dhashay, oo dad isaga dhaw, heshiis la isku raacsanyahayne qaadan karo, laakiin in dano shisheeye oo isdiidan lagu dhex walaaqo dano somali ka dhexeyso, waa arrim aan Ka somali ahaan noo wanaagsaneyn..
==Gunaanad==
Marka la eego aragti taariikheed:
• Masar waxay marar badan u dhaqantay dan gaar ah
• Cusmaaniyiinta waxaa lagu eedeeyaa dayac
• Ingiriiska wuxuu ka faa’iidaystay fursad bannaan
• Qarnigii 20aadna Soomaaliya waxay ku dhex dhacday loollan quwado shisheeye
Taariikhda Soomaaliya waxay noqotay mid ay saameeyeen:
dayac, dano shisheeye, iyo go’aanno lagu gaaray cadaadis dibadeed.
