02/12/2025
බොහොදෙනාගේ ඉල්ලීම මත ❤️❤️❤️❤️
ඉංජිනේරු විද්යාවේ මහා කාව්යය - වික්ටෝරියා වේල්ලේ සැඟවුණු කතාව සහ "යකඩ නොදැමීමේ" ඇත්ත නැත්ත 🌊🇱🇰🚧
ශ්රී ලංකා සිතියමේ මැදට වන්නට පිහිටි මහනුවර දිස්ත්රික්කයේ, මහවැලි ගඟ හරස් කරමින් ඉදිවූ යෝධයෙක් සිටී. දුම්බර මිටියාවතේ නිහඬව බලා සිටින මේ යෝධයා නමින් "වික්ටෝරියා" ය. බොහෝ දෙනෙක් වික්ටෝරියා වේල්ල දකින්නේ විදුලිය දෙන, වතුර දෙන බැම්මක් ලෙස පමණි. නමුත් මෙහි ඉදිකිරීම් තාක්ෂණය, ඒ වෙනුවෙන් වැගිරූ දහඩිය සහ කඳුළු ගැන දන්නේ කීයෙන් කී දෙනාද? විශේෂයෙන්ම "මේ වේල්ල හදද්දී යකඩ කූරක්වත් පාවිච්චි කළේ නෑලු" යන ජනප්රිය කතාවේ ඇත්තම විද්යාත්මක පදනම කුමක්ද? මේ ලිපිය ඒ සියල්ල කැටි කරගත් දීර්ඝ ගවේෂණයකි.
1. ආරම්භය:
මහවැලියේ සිහිනය සහ එලිසබෙත් රැජිනගේ තෑග්ග
1970 ගණන් වන විට ශ්රී ලංකාවට විදුලි බලය සහ වාරි ජලය පිළිබඳ දැඩි අවශ්යතාවක් මතුව තිබුණි. මේ සඳහා තිබූ එකම විසඳුම "මහවැලි සංවර්ධන ව්යාපාරයයි". මෙය වසර 30ක් තිස්සේ කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ ව්යාපෘතියක් වුවද, 1977 දී පත් වූ රජය "කඩිනම් මහවැලි ව්යාපාරය" යටතේ වසර 6කින් මෙය නිම කිරීමට තීරණය කළේය.
වික්ටෝරියා ව්යාපෘතිය සඳහා පූර්ණ මූල්ය අනුග්රහය ලැබුණේ මහා බ්රිතාන්යයෙනි. එය පවුම් මිලියන 113ක් (එවකට රුපියල් කෝටි ගණනක්) විය. මෙය බ්රිතාන්ය රජය විසින් වෙනත් රටකට එකල ලබා දුන් විශාලතම පරිත්යාගයයි. කොන්ත්රාත්තුව හිමි වූයේ ලෝක ප්රකට බ්රිතාන්ය සමාගම් වන බැල්ෆෝ බීටි (Balfour Beatty) සහ එඩ්මන්ඩ් නටාල් (Edmund Nuttall) යන සමාගම්වලටයි. සැලසුම් නිර්මාණය කළේ ශ්රීමත් ඇලෙක්සැන්ඩර් ගිබ් සහ හවුල්කරුවන් (Sir Alexander Gibb & Partners) විසිනි.
2. "යකඩ යොදා නැද්ද?" -මෙන්න ඇත්තම කතාව (The Myth of "No Steel")
වික්ටෝරියා වේල්ල ගැන ඇති ප්රසිද්ධම කතාව නම් "මේකේ යකඩ යොදා නෑ" යන්නයි. මෙය අර්ධ සත්යයකි. එනම් මෙහි විද්යාත්මක පැහැදිලි කිරීම මෙසේය.
සාමාන්ය ගොඩනැගිල්ලක් හදන විට අපි කොන්ක්රීට් එකට යකඩ කම්බි (Reinforcement Bars) දමමු. ඊට හේතුව කොන්ක්රීට් යනු තෙරපීමට (Compression) ඔරොත්තු දෙන නමුත්, ඇදීමට හෝ නැමීමට (Tension) ඔරොත්තු නොදෙන ද්රව්යයක් වීමයි. ගොඩනැගිල්ලක බීම් එකක් මැදින් කැඩී යාම වැළැක්වීමට යකඩ දමනු ලැබේ.
නමුත් වික්ටෝරියා වේල්ල යනු "ද්විත්ව වක්ර ආරුක්කු වේල්ලකි" (Double Curvature Arch Dam).
* ආරුක්කු තාක්ෂණය: ඔබ පැරණි ගල් පාලම් දැක තිබේද? ඒවායේ ආරුක්කු හැඩය නිසා උඩින් යන බර දෙපස පොළොවට ගමන් කරයි. වික්ටෝරියා වේල්ලත් එසේමය. ජලාශය පිරෙන විට එන මෙගා ටොන් ගණනක අති විශාල ජල පීඩනය, වේල්ලේ වක්ර හැඩය (Arch shape) නිසා වේල්ල මගින් උරාගෙන, එය වේල්ලේ දෙපස ඇති කළු ගල් පර්වත (Abutments) වෙත තල්ලු කරයි.
* තෙරපීම පමණයි: මෙම හැඩය නිසා වේල්ලේ කොන්ක්රීට් කඳ මත යෙදෙන්නේ "තෙරපීම් බලයක්" (Compressive force) පමණි. කොන්ක්රීට් කියන්නේ තෙරපීමට ඉතාම ශක්තිමත් ද්රව්යයකි. යකඩ නැතුව වුවද තෙරපීම දරාගත හැක. ඒ නිසා වේල්ලේ ප්රධාන ශරීරය (Main Body) සඳහා සාම්ප්රදායික ගොඩනැගිලිවල මෙන් යකඩ කම්බි දැලක් (Rebar Mesh) යොදා නැත. එය "Mass Concrete" හෙවත් ස්කන්ධ කොන්ක්රීට් තාක්ෂණයයි.
එසේනම් කොහෙත්ම යකඩ නැද්ද?
නැත, යකඩ ඇත.
* වාන් දොරටු (Spillways): දොරටු සවි කරන ස්ථානවල විශාල වශයෙන් යකඩ යොදා ඇත.
* ගැලරි (Galleries): වේල්ල ඇතුලේ ඇති පරීක්ෂණ උමං මාර්ග වටා යකඩ යොදා ඇත.
* විදුලි බලාගාරය: මෙහි සම්පූර්ණයෙන්ම ඇත්තේ යකඩ සහ කොන්ක්රීට් මිශ්රණයයි.
* උෂ්ණත්ව පාලන යකඩ: වේල්ලේ බාහිර ස්ථරයේ ඉරිතැලීම් වැළැක්වීමට කුඩා යකඩ දැල් සමහර ස්ථානවල භාවිතා කර ඇත.
නිගමනය: වේල්ලේ ප්රධාන බඳ (Main Dam Body) ජල පීඩනය දරා සිටින්නේ කොන්ක්රීට්වල ශක්තියෙන් සහ ආරුක්කු හැඩයෙන් මිස යකඩ කූරු වල ශක්තියෙන් නොවේ. "යකඩ නෑ" කියන්නේ ඒ අර්ථයෙනි. නමුත් එය 100%ක්ම යකඩ රහිත නිර්මාණයක් නොවේ.
3. ඉංජිනේරු විස්කම: ඇයි මෙච්චර උස? ඇයි මෙච්චර තුනී?
ලංකාවේ උසම වේල්ල වන මෙහි උස මීටර් 122 කි (අඩි 400ක් පමණ). දිග මීටර් 520 කි. නමුත් පුදුම හිතෙන කාරණය නම් වේල්ලේ මුදුනේ පළල මීටර් 6ක් (අඩි 20ක්) පමණ වීමයි. අඩි 400ක් උස වතුර කන්දක්, අඩි 20ක පළලකින් දරා සිටින්නේ කෙසේද?
එයට පිළිතුර පෙර කියූ "ද්විත්ව වක්ර" (Double Curvature) හැඩයයි.
* තිරස් වක්රය (Horizontal Curve): ඉහළ සිට බලන විට එය දේදුන්නක් මෙන් වක්ර වී ඇත.
* සිරස් වක්රය (Vertical Curve): වේල්ලේ පහළ සිට ඉහළට බලන විට එය ඉදිරියට නෙරා ගිය බඩක් මෙන් (Convex) වක්ර වී ඇත.
මේ දෙපැත්තටම වක්ර වී ඇති නිසා එය "බිත්තර කටුවක්" (Eggshell) මෙන් ඉතා ශක්තිමත්ය. බිත්තරයක් අතින් තද කර කැඩීම අමාරු බව ඔබ දන්නවාද? ඒ සිද්ධාන්තයම මෙහි භාවිතා කර ඇත. මේ නිසා ගුරුත්ව වේල්ලක් (Gravity Dam) හදනවාට වඩා 6 ගුණයක් අඩුවෙන් කොන්ක්රීට් වැය විය.
4. ඉදිකිරීමේ මහා සංග්රාමය (1978 - 1985)
මෙය යුද්ධයක් වැනිය. සොබාදහම සහ මිනිසා අතර යුද්ධයක්.
අදියර 1: ගඟ හැරවීම (River Diversion)
වේල්ලක් හදන්න ගඟ මැදට බහින්න බැහැනේ. ඒ නිසා මුලින්ම කළේ ගඟ ගලා යන පාර වෙනස් කරන එක. වේල්ල හදන තැනට ඉහළින් තාවකාලික වේල්ලක් බැඳ, ගඟේ වතුර විශාල උමං මාර්ගයක් හරහා වේල්ල හදන තැනට පහළින් නැවත ගඟට වැටෙන්න සැලැස්සුවා. එවිට වේල්ල හදන ප්රදේශය වේලී ගියා.
අදියර 2: පාෂාණ කැපීම (Excavation)
දෙපස ඇති කළු ගල් පර්වත සුද්ද කරන්න පටන් ගත්තා. මෙය ඉතාම අවදානම් වැඩක්. බුරුල් පස් ඉවත් කර තනිකරම මව් පාෂාණය (Bedrock) මතු කරගන්නා තුරු හාරන්න වුණා. මේ සඳහා වෙඩි බෙහෙත් දමද්දී ඉතා ප්රවේසම් විය යුත්තේ අවට ගල් කුට්ටි බුරුල් නොවීමටයි.
අදියර 3: කොන්ක්රීට් දැමීම සහ අයිස් ෆැක්ටරිය
මෙන්න රසවත්ම කොටස. වේල්ලට අවශ්ය කොන්ක්රීට් ප්රමාණය අති විශාලයි (ඝන මීටර් ලක්ෂ ගණනක්). සිමෙන්ති ජලය සමඟ මිශ්ර වන විට රසායනික ප්රතික්රියාවක් නිසා රස්නයක් පිටකරයි (Heat of Hydration). සාමාන්ය ගෙදරක ස්ලැබ් එකක් දාන කොටත් ඒ රස්නය දැනෙනවා. ඉතින් මේ සා විශාල කොන්ක්රීට් කන්දක් එකවර දාද්දි පිටවන උෂ්ණත්වය නිසා කොන්ක්රීට් එක පුපුරන්න පුළුවන්.
මේකට විසඳුම ලෙස ඉංජිනේරුවන් කළේ කොන්ක්රීට් එකට අයිස් (Ice) දාපු එක.
ඔව්, වේල්ල හදන වැඩබිමේ විශාල අයිස් නිෂ්පාදන යන්ත්රාගාරයක් තිබුණා. කොන්ක්රීට් අනන වතුර වෙනුවට තලාගත් අයිස් කැට (Flake Ice) මිශ්ර කළා. එවිට කොන්ක්රීට් එක සිසිල්ව පැවතුණා.
මෙය දැමුවේ එකවර නොවේ. විශාල කුට්ටි (Blocks/Monoliths) ලෙස කොටස් වශයෙන් තමයි වේල්ල ඉහළට නැංවූයේ. දොඹකර (Cranes) සහ කේබල් කාර් වැනි පද්ධති (Cableways) හරහා අහසින් කොන්ක්රීට් බාල්දි ගෙනැවිත් අදාළ තැන්වලට හෙළුවා.
අදියර 4: ග්රවුටින් (Grouting)
වේල්ල කොතරම් ශක්තිමත් වුණත්, වේල්ල සම්බන්ධ වන පොළොවේ හෝ ගල් පර්වතවල පුංචි හෝ සිදුරක් තිබුණොත් වතුර කාන්දු වී වේල්ල කඩාගෙන යන්න පුළුවන්. ඒ නිසා "Grouting" කියන ක්රමය භාවිතා කළා. එනම්, පොළොව ගැඹුරට විදලා, ඒ සිදුරු වලට අධි පීඩනය යටතේ සිමෙන්ති මිශ්රණයක් විදිනවා. එවිට පොළොවේ ඇති සියලුම කුඩා සිදුරු වැසී ගල් පර්වතය තනි ඒකකයක් බවට පත් වෙනවා. මෙය වේල්ලේ ආරක්ෂාවට අත්යවශ්යම පියවරක්.
5. ලක් මවගේ දරුවන්ගේ දහඩිය සහ ජීවිත පරිත්යාග
මේ මහා වැඩබිමේ සිංහල, දෙමළ, මුස්ලිම් භේදයකින් තොරව ශ්රී ලාංකිකයෝ දහස් ගණනක් වැඩ කළා. සුදු ජාතික ඉංජිනේරුවන්ගේ දැනුම සහ අපේ මිනිසුන්ගේ හයිය එකට එකතු වුණා.
උමං හාරද්දී ගල් කඩා වැටීමෙන්, දොඹකරවලින් ලිස්සා යාමෙන් සහ වාහන අනතුරු වලින් ජීවිත ගණනාවක් අහිමි වුණා. අද අප නිවසේ විදුලි බුබුල දල්වද්දී ඒ එළිය අස්සේ මේ මිනිසුන්ගේ ප්රාණ වායුවත් තියෙන බව අමතක නොකළ යුතුයි.
6. යටවූ තෙල්දෙණිය: දිය යට සැඟවුණු කඳුළු
වික්ටෝරියා ජලාශය පිරවීමට නම් වර්ග කිලෝමීටර් ගණනක ප්රදේශයක් යට කළ යුතු වුණා. මෙයට පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයත්, කුණ්ඩසාලේ ප්රදේශයේ කොටසකුත් ඇතුළත් වුණා.
තමන් ඉපදුණු ගෙවල්, පන්සල්, පාසල්, සෙල්ලම් කළ මිදුල් දමා යන්නට සිදුවීම මිනිසුන්ට දරාගත නොහැකි වේදනාවක් වුණා. නමුත් රටේ අනාගතය වෙනුවෙන් ඒ මිනිසුන් නිහඬවම ඒ ත්යාගය කළා.
අදටත් දැඩි නියඟයක් ආ විට වික්ටෝරියා ජලාශය හිඳෙනවා. එවිට පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය දිය යටින් මතු වෙනවා. පන්සලේ බුදු පිළිම, කැඩුණු ගොඩනැගිලි, පරණ වික්ටෝරියා පාලම යළිත් දකින්න පුළුවන්. එය හරිම සංවේදී දසුනක්. හරියට අතීතය වර්තමානය දෙස බලලා සුසුම් හෙළනවා වගේ.
7. වාන් දොරටු: ජෙට් ගේට්ටු (Jet Gates)
වික්ටෝරියා වේල්ලේ වාන් දොරටු 8ක් තියෙනවා. මේවා සාමාන්ය දොරටු නෙවෙයි. ජලය පිරුණාම ස්වයංක්රීයව විවෘත වෙන්න පුළුවන් තාක්ෂණයක් (Automatic Radial Gates) මෙහි තියෙනවා. මේ දොරටු 8ම එකවර ඇරියොත් තත්පරයකට ඝන මීටර් 8200ක වතුර ප්රමාණයක් පිට කරන්න පුළුවන්. ඒ කියන්නේ ඔලිම්පික් පිහිනුම් තටාක 3ක විතර වතුර තත්පරයකදී එළියට විසි කරනවා වගේ වැඩක්. මේ වතුර පහළට පනින්නේ අඩි සිය ගණනක් උඩ ඉඳන්. ඒ දසුන බලන්න දහස් ගණන් සෙනඟ එකතු වෙන්නේ ඒක එච්චරටම චමත්කාරජනක නිසා.
8. විදුලි බලාගාරය: රටට පණ දෙන හදවත
වේල්ල හදලා විතරක් මදි, විදුලිය ගන්නත් ඕනනේ. වේල්ලට මීටර් කිහිපයක් පහළින් තමයි බලාගාරය තියෙන්නේ. වේල්ලේ ඉඳන් ලොකු බට (Penstocks) හරහා අධික පීඩනයකින් එන වතුර පාර ටර්බයින (Turbines) වලට වදිනවා. මෙහි මෙගාවොට් 70 බැගින් වූ යන්ත්ර 3ක් තියෙනවා. මුළු ධාරිතාව මෙගාවොට් 210යි. ලංකාවට වැඩිම විදුලියක් දෙන තැනක් තමයි මේ. මෙය හඳුන්වන්නේ "Peaking Station" එකක් ලෙසයි. එනම් රටේ විදුලි ඉල්ලුම එකපාරටම වැඩි වන වෙලාවට (උදාහරණයකට රෑ 7-9 කාලයේ) ඉතා ඉක්මනින් ක්රියාත්මක කර විදුලිය දෙන්න මේ බලාගාරයට පුළුවන්.
සාරාංශය
වික්ටෝරියා වේල්ල කියන්නේ හුදෙක් සිමෙන්ති ගොඩක් නෙවෙයි.
* එය බ්රිතාන්ය තාක්ෂණය සහ ශ්රී ලාංකික ශ්රමය එකට මුසු වූ තැනක්.
* "යකඩ නෑ" කියන කතාවේ ඇත්ත නම්, එය ගුරුත්ව බලය සහ ආරුක්කු තාක්ෂණය මත පදනම් වූ විශ්මිත ඉංජිනේරු නිර්මාණයක් වීමයි.
* එය තෙල්දෙණිය ජනතාවගේ මහා පරිත්යාගයේ ස්මාරකයක්.
අපි අද ෆෑන් එකක් දාගෙන, ෆෝන් එක චාජ් කරගෙන සුවපහසුව ඉන්නේ මේ මහා නිර්මාණයට පින් සිද්ද වෙන්න. ඒ නිසා වික්ටෝරියා වේල්ල දකින හැම වාරයකම එහි යෝධ බව වගේම, ඊට යට වුණු අපේම මිනිසුන්ගේ කඳුළුත්, එය ගොඩනගන්න දාඩිය හෙළූ කම්කරුවනුත් සිහිපත් කරමු.
ඔබේ ෆේස්බුක් පිටුවේ මිතුරන්ට මේ ගැන දැනගන්න Share කරන්න. මේ වගේ තවත් වටිනා තොරතුරු දැනගන්න අපේ පිටුවත් එක්ක එකතු වෙන්න.
