24/07/2023
ඔපරේෂන් එකට කලින් පැය හයක් වත් කන්නෙ නැතුව හිස් බඩින් ඉන්න කියන්නේ ඇයි?
“කෝ ඊළඟ ඔපරේෂන් එකට ඉන්නේ ඔයා. පැය 6 ක් නොකා ඉන්න ඕනේ. කෑවොත් ඔපරේෂන් එක කරන්න වෙන්නේ නෑ. කල් යනවා. නවයට ඔපරේෂන් එකට ගන්නව. හතෙන් පස්සේ මුකුත් බොන්න එපා.මුළු වාට්ටුවටම ඇසෙන සේ නර්ස් නෝනා කෙනකු හඬ ගෑවෙන් සියලු රෝගීන්ගේ අවධානය ඒ වෙත යොමු විය.වෛද්ය විද්යාව මෙතරම් දියුණු වූ කලෙක ඔපරේෂන් යනු එතරම් බිය විය යුතු දෙයක් නොවුණත් බොහෝ රෝගීන්ගේ සිතේ ඒ පිළිබඳ ඇත්තේ චකිතයකි. යන්ත්ර රැසක් සවි කර බිප් බිප් හඩින් වැඩ කරද්දී සේලයින්, ලේ මුත්රා ඇතුළු බට රැසක් සවිකර, ඔක්සිජන් දෙන රෝගියකු දුටු සැණින් අනිකුත් රෝගීන්ද බියට පත්වන්නේ ස්වභාවිකවමය. වෛද්ය විද්යාව කෙතරම් දියුණු වුවත් මිනිස් සිතට කා වැදුණු ඒ බිය පහ කිරීම නම් පහසු නැත.
ඔපරේෂන් එකට පැය 6 කට පෙර සිට ආහාර නොගෙන ඉන්නැයි කියන්නේ ඇයි?
සැත්කමක් කිරීමේදී සිහි නැති කරනවා. එවිට ශ්වාස නාලයට හුස්ම ගන්න බටයක් දානවා. අපි කෑම කන තැනට ඉස්සරහින් තමයි ශ්වාසනාලය තිබෙන්නේ. එතන වෑල් දෙකක් තියෙනවා. කනකොට එක පැත්තක් වැහෙනවා. හුස්ම ගන්නකොට අනිත් පැත්ත වැහෙනවා. සිහි නැතිව ඉන්න කෙනකුට ඒ දේ සිදුවන්නේ නෑ. ඒ නිසා බඩ පිරිලා තිබුණොත් බඩේ තියෙන කෑම උඩට ඇවිල්ලා ඒවා පෙණහලුවලට යන්න පුළුවන්. ඒ නිසා සිහි නැති කරන්න ඉස්සෙල්ලා රෝගියා පැය හයක් නිරාහාරව තියනවා. මොකද පැය හයක් යන්න කලින් කෑවොත් ඒ කෑම ආමාශයේම තියෙනවා. කෑම දිරවලා ආමාශයෙන් එළියට යන්න පැය 6 ක් ගතවෙනවා.
ඊළඟට අපට නැගුණු ප්රශ්නය නම් පැය හයක් වතුරවත් නොබි සිටිය යුතුද? එසේ ඉන්නේ කෙසේද යන්නයි.
ඝන ආහාරයක් නම් තමයි පැය 6 ක් ඉන්න ඕනේ. ප්ලේන් ටී, තැඹිලි වතුර, වතුර වගේ පාරදෘශ්ය ඒවා පැය 2 ක් වගේ වෙලාවකදී දිරවලා ආමාශයෙන් එළියට එනවා. ආමාශයේ තිබෙන කෑම වතුර කුඩා බඩවැලට තල්ලු වෙනවා. එහෙම තල්ලු වෙලා බඩ හිස්වෙන්න පැය 6 ක් යනවා. ඝන ආහාරයක් නම් තමයි එහෙම වෙන්නේ. කෑලි නැති දියර ආහාර පැය 2 කින් දිරෙව්වත් කිරි වර්ග වැටෙන්නෙත් ඝන ආහාර ඝනයටමයි. ඒ කියන්නේ කිරි බිව්වොත් පැය හයක් යනවා කිරි ආමාශයෙන් ඉවත් වෙන්න. ඒ වගේම සිසිල් බිම, ජූස් වර්ගවල හුඟාක් කාබන්ඩයොක්සයිඩ් අන්තර්ගතයි. ඒකෙන් ගෑස් ඇතිවෙලා රෝගියාට වමනය ඇති වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා ඒ වගේ බිම වර්ගත් පැය හයකට කලින් නවත්වන්න ඕනේ.
ආහාර ගෙන පැය හයක් ගැනීමට පෙර සිහි නැති කර සැත්කම කළොත් ආමාශයේ තිබෙන ආහාර උගුරට ගලා ඒමේ අවදානමක් ඇත. එම ආහාර පෙණහල්ලට ගොස් නියුමෝනියාව ඇතිවිය හැක.
හදිසි රෝගියකු, නැතිනම් හදිසි අනතුරකට පත්වූ අයකු ශල්ය කර්මයකට ලක්කිරීමට අවශ්ය වුවහොත් පැය හයක් බලා සිටිය යුතුද? එතරම් කල් ගතවීමෙන් රෝගියා මිය යාම වුවද සිදු නොවේදැයි අපට ඊළඟට ප්රශ්නයක් මතු විය.
අනතුරක් වෙලා යළිත් සැත්කමක් කරන්න ආවොත් එතැනදී විශේෂ ක්රියාමාර්ගයක් ගන්නවා. ඒ වගේ රෝගියකුට ආමාශය ඉක්මනට හිස්වෙන්න ඖෂධ දෙනවා. ආමාශයේ ඇසිඩ් අඩුකරන ඖෂධ ලබාදෙනවා. හැම රෝගියකුටම මෙම බෙහෙත් වර්ග ලබාදෙනවා. කල් ඇතුව එන අයටත් මේවා ලබා දෙනවා. ඒත් ඖෂධ වර්ගවල වෙනසක් තියෙනවා.
ඒත් අනතුරක් වෙලා හදිසි සැත්කමක් කරන්න යනවා නම් එයා කාලා හිටියත්, මත්ද්රව්ය භාවිත කරලා හිටියත් අපි සැත්කමට අවශ්ය විදියට ආමාශය හිස් කරන්න වෛද්ය විද්යාත්මක හා තාක්ෂණික ක්රම භාවිත කරනවා.
ආමාශයේ තිබෙන ආහාර පෙණහල්ලට යාම වැළැක්වීමට වෙනස් ඖෂධ වර්ග භාවිත කරන බවද, ගලනාලයේ සිට වතුර හෝ කෑම ගලා ඒම නැවැත්වීමට විවිධ විද්යාත්මක ක්රම භාවිත කරයි. සිහි නැති කිරීමෙන් පසු හුස්ම ගැනීමට ශ්වාසනාලයට බටයක් දමන බවත් ඉන්පසු බැලුන වගේ බෝල දෙකක් හිරවීම මගින් ආමාශයෙන් පෙණහලුවලට ආහාර නොයන බවත් ඇය කියයි. එසේම හදිසි අනතුරක් වී ගෙන එන රෝගියාගේ තත්ත්වය අනුව ප්රතිකාර කරන ක්රම වෙනස්.
රෝගියා සැත්කම සඳහා නිර්වින්දනයට ලක් කිරීමේදී රෝගියාගේ ආමාශය පිරී තිබුණොත් ආමාශයේ ඇති ආහාර ශ්වාසනාලය හරහා පෙණහල්ලට ගිහින් පෙණහල්ලේ ආසාදනයක් ඇති කරනවා. එවිට නියුමෝනියාව වගේ තත්ත්ව ඇතිවී මරණයට පත්විය හැකියි. පෙනහල්ල ඇතුළට ගන්න ඔක්සිජන් පෙණහල්ල නහර හරහා ලේවලට යන්න ඕනේ. පෙණහල්ලට ආහාර ගිහින් නරක් වෙලා තිබුණොත් පෙනහල්ලෙන් ඔක්සිජන් ගැනීමේ ක්රියාවලිය නිසි පරිදි කෙරෙන්නේ නෑ. අපි ශ්වාසනාලයට දැමූ බටය ඉවත් කරන්න රෝගියාගේ පෙණහල්ලේ ඔක්සිජන් යම් මට්ටමක තියෙන්න ඕනේ. අපි බලනවා ලේවල ඔක්සිජන් ප්රමාණය ඇතිද කියලා. ඒක අඩු නම් බටය ගලවන්නේ නෑ. එවිට ශ්වසන ආධාරකයට රෝගියා සම්බන්ධ කරනවා. ඖෂධ ලබාදෙනවා. නිර්වින්දනයෙන් පසු සිහිය ලැබුණු විගම සෑම රෝගියකුටම පාහේ වමනය යාම අපට දක්නට ලැබේ.
ඒ නිර්වින්දනයට ලබාදෙන ඖෂධ වර්ග මෙන්ම රෝගියාට සැත්කමේදී සිදුවන අධික ලේ වහනය, පේරෂර් අඩුවීම වැනි හේතු වමනය යාමට බලපාන බවයි. එසේම හුස්ම ගැනීමට ලබාදෙන ඔක්සිජන් වායුව ආමාශයට යාමෙන්ද රෝගියාට වමනය යා හැකි බව ඇය කියයි. ඊට අමතරව රෝගියාගේ සීනි මට්ටම අඩුවීම, අධික කුසගින්න ලබා දුන් වේදනා නාශක ආදිය නිසාද වමනය ඇතිවෙයි.
ලොකු සැත්කමක් කරද්දී නිර්වින්දනය කරන්නම ඕනේ. වේදනාව නැති කරන්න ඕනේ. රෝගියා නොසැලී තබන්න ඕනේ. මේ සඳහා භාවිත කරන ඖෂධවලටත් වමනය යන්න පුළුවන්.
සැත්කමක් කිරීමට පෙර පැය හයක් නිරාහාරව සිටිනවා යැයි වෛද්යවරු උපදෙස් දුන් විට ඇතැම් රෝගීන් වෛද්යවරුන්ට හොරෙන් ආහාර ගනිති. ඒ අධික කුසගින්න නිසාය. මෙවැනි අවස්ථාවලදී සැත්කම කළ පසු රෝගීන්ගේ පෙණහලුවල ආසාදන ඇතිවී දැඩි සත්කාර ඒකකයේ දින ගණන් සිටීමට සිදුවේ. මේ නිසා වෛද්ය උපදෙස් නිසි පරිදි අනුගමනය කිරීමෙන් සැත්කම සාර්ථකව කරගෙන නිවසට යෑමට රෝගියාට හැකිවේ. ජීවිතය අවදානම් තත්ත්වයට ගන්නවාට වඩා පැය හයක් නිරාහාරව සිට සැත්කම කරගැනීම ඔබට වඩාත් සුවදායක බවයි.
වෛද්ය හේමන්තා කුමාරි ✍️
