Malazzi Palla

27/02/2024

30/01/2024

Sümerler zaman sistemini icat ettiklerinde gökyüzüne baktılar….ve bugün hala kullanıyoruz.


Saatleri 60 dakikaya, günleri 24 saate bölmemiz ilginç olabilir; neden 10 veya 12'nin katları olmasın?

Kısaca cevap, zamanın mucitlerinin ondalık bir sistem (taban 10) veya onikimal (baz 12) ile değil, seksimal sistemiyle (taban 60) çalıştığı içindir.

Gökyüzünün hareketlerini ilk kez muhasebe aralıklarına bölen eski Sümer yenilikçiler için 60 mükemmel bir sayıydı. 60 sayı 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20 ve 30 eşit parçaya bölünebilir. Ayrıca, eski astronomlar bir yılın 360 gün olduğuna inanıyorlardı, 60 sayının altı zamana mükemmel uyuyor.

Sümer İmparatorluğu uzun sürmedi. Ancak 5.000 yılı aşkın bir süredir dünya zamanın kısıtlamasına bağlı kaldı.

29/01/2024

Hitit Hiyeroglifleri Nasıl Çözüldü?
Hitit çiviyazısının Hrozny tarafından 1915 yılında okunmuş olsa da, Hitit hiyeroglifleri uzun süre daha sırlarını korudular. 1946 yılında İstanbul Üniversitesinde Eski Ön Asya Dilleri profesörü olan Helmuth T. Bossert ve öğrencilerinin Adana'nın yüksek tepelerinde buldukları geç Hitit kenti Karatepe, bu konuda anahtar rolü oynadı. Bossert'in öğrencilerinden Dr. Franz Steinherr Karatepe’de Fenike dilinde ve Hitit hiyeroglifleriyle yazılmış çift dilli bir anıt buldu.
Steinherr, 1947 yılında hiyeroglif metinde Azitivadiya kentinin kurucusunun adını ortaya çıkardı: Azitivada. Bu ad Fenike dilinde yazılan metinde aynı kişiye denk düşüyordu.
Ama iki metnin de birbirinin aynı olduğunu kanıtlamak için hiyeroglif yazıttan bir tam cümleyi çözmek gerekiyordu. İstanbul'a döndüğünde Bossert, derslerinden birinde Fenike dilindeki metnin bir bölümünü tartışmaya açtı: "….ve attan bir at yaptım, kalkandan bir kalkan, ordudan bir ordu…."
Aynı günün gecesi, Steinherr birden uyandı. Kentte gördüğü hiyeroglif yazıtın bir parçası gelmişti aklına. Orada iki at başı betimi vardı. Sezgi yoluyla başka bir işarette de "yaptım" sözcüğünü çıkartarak yazıtın iki dilli yapısına tümüyle inandı.
Bu ipucundan sonra Bossert diğer işaretleri çözebildi. Bu gelişmelerle Yazılıkaya açık hava tapınağındaki hiyeroglifler de aşama aşama anlaşıldı.
Okunan İlk Hititçe Tümce
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Viyana’da Asuroloji profesörü olan Bedrich Hrozny yaptığı araştırmalarla Hititçe'nin bir Hint-Avrupa dili olduğunu göstermeyi başardı. Hrozny’nin 1915’de okuduğu ilk Hititçe cümle şuydu: "NINDA-an ezzateni watarra ekutteni" – "ekmeği yiyeceksiniz, suyu da içeceksiniz". Cümlenin başındaki NINDA ideogramının Sümerce "ekmek" anlamına geldiği eskiden beri biliniyordu. Ezza- sözcüğünü Hrozny, İngilizce "to eat" ve Almanca "essen" – "yemek" eylemleriyle karşılaştırdı. Watarra'nın ilk kısmı olan watar sözcüğünü de İngilizce "water", Almanca "wasser" ile karşılaştırdı ve Hititçe'de içmek anlamına gelen eku- eylemini Latince su anlamına gelen "aqua" sözcüğü ile karşılaştırdı. Böylece Hititçe bir cümleye ilk kez anlamlı bir çeviri verilmiş oldu.

22/01/2024

VE İNGİLİZCE'DE ORTAK BAZI KELİMELER
Hititçe ‘’watar’’: su; İngilizce ‘’water’’: su
Hititçe ‘’taru’’: ağaç, kereste; İngilizce ‘’tree’’: ağaç
Hititçe ‘’newa-‘’: yeni; İngilizce ‘’new’’: yeni
Hititçe ‘’kinu-, kanu-": diz; İngilizce ‘’knee’’: diz
Hititçe ‘’mašhuil-‘’ : fare; İngilizce ‘’mouse’’: fare
Hititçe ‘’natta’’: değil; İngilizce ‘’not’’: değil
Hititçe ‘’ed-, ad-‘’: yemek; İngilizce ‘’eat’’: yemek
Hititçe ‘’luli-, luliya-‘’: göl; İngilizce ‘’lake, lough, loch’’: göl
Luvice ‘’uwa-‘’: inek; İngilizce ‘’cow’’: inek
Hititçe ‘’wetna-’’: kurt; İngilizce ‘’wolf’’: kurt
Hititçe ‘’ar-, er-‘’: varmak; İngilizce ‘’arrive’’: varmak
Hititçe ‘’kuna-‘’: köpek; Latince: "canine": köpek
Hititçe ‘’wiyana-‘’: şarap; Luvice ‘’winiyant-‘’: şarap; İngilizce ‘’wine’’: şarap
Hititçe ‘’duttariyati-, duttariyata-‘’: kız çocuğu; İngilizce ‘’daughter’’: kız çocuğu
Hititçe ‘’iyant-‘’: koyun; Luvice ‘’haui-, hawi-": koyun; İngilizce ‘’ewe, sheep‘’: koyun
Hititçe "kuis": kim; Latince "quis": kim
Hititçe ‘’-mu’’: beni, bana; İngilizce ‘’me’’: beni
Hititçe ‘’-mi-,-ma-‘’: benim; İngilizce "my": benim
Hititçe ‘’-ta, -tu’’: seni, sana; Ortaçağ İngilizcesi ‘’thou’’: seni
Hititçe ‘’-ti-,-ta-‘’: senin; Ortaçağ İngilizcesi ‘’thy": senin
Hititçe ‘’a-, ša-,ši-,šie-,šiya-‘’: o; İngilizce ‘’ he, she, it’’: o
Hititçe ‘’weš‘’: biz; İngilizce ‘’we’’: biz
Hititçe ’’-naš’’: bizi, bize; İngilizce ‘’us’’: bizi
Hititçe ‘’tetan-,titan-‘’: meme, meme ucu; İngilizce ‘’tit’’: meme, meme ucu
Hititçe ‘’lala-,lalan-‘’: dil; İngilizce ‘’language": dil
Hititçe ‘’kuer-‘’; İngilizce ‘’cut’’: kesmek
Hititçe ‘’laman-‘’: isim; İngilizce ‘’name’’: isim; Sanskritçe ‘’nāman‘’: isim; Latince ‘’ nōmen’’: isim
Hititçe ‘’nekuz’’: gece; İngilizce "night": gece
Hititçe ‘’wattai-,watti-,šuwai-‘’: kuş; Sanskritçe ‘’vis’’: kuş; Latince ‘’avis’’: kuş
Hititçe ‘’hara-,haran-,harana-,harrani-‘’: kartal; İngilizce ‘’erne‘’: deniz kartalı
Hititçe ‘’šani-,šaniya’’ aynı; İngilizce ‘’same’’ aynı
Hititçe ‘’šia-,šanna-‘’:1, tek; İngilizce ‘’single’’: 1,tek
Hititçe ‘’dan,tan’’: 2, iki; İngilizce ‘’two’’: 2,iki; Latince ‘’ duō’’: 2,iki
Hititçe ‘’teri-‘’: 3, üç; İngilizce ‘’three’’: 3, üç
Hititçe ‘’šipta-‘’: 7, yedi; İngilizce ‘’seven’’: 7, yedi
Hititçe ‘’kuwan-,kuwana-,kuan-,kuana-‘’: kadın; Luvice ‘’wana-,wanatti-‘’: kadın; İngilizce ‘’woman ‘’: kadın
Hititçe ‘’ešḫar, eššar, išḫar’’: kan; Latince ‘’aser’’: kan
Hititçe "karimni": ritüel alanı, ayin alanı, tapınak; İngilizce "ceremony": ritüel, tören, ayin
Hititçe ‘’menuwa’’: süt; İngilizce ‘’ milk’’: süt
Hititçe ‘’milit-‘’: bal; Latince ‘’mel’’: bal; Fransızca ‘’miel’’: bal
Hititçe ‘’malla-, malli-,malliya-‘’: öğütmek,ezmek,ufalamak; İngilizce ‘’meal’’: öğün, yemek, aş, kaba un; Latince ‘’molere’’ öğütmek
Hititçe ‘’išḫuwai-,išḫuwa-‘’: dökmek,serpmek,sermek; İngilizce ‘’sow’’: ekmek,saçmak,sermek’’; Latince ‘’ serō’’: dökmek,saçmak
Hititçe ‘’iuga-,iuka-,yuka-,yuga-‘’: boyunduruk; İngilizce ‘’yoke’’: boyunduruk; Latince’ ’iugum’’ boyunduruk
Hititçe "nekku": ikisi de değil; Latince "neque": ikisi de değil
Hititçe "kalmar'': dağ'; Almanca "kulm": dağ, tepe
Hititçe "hašter": yıldız; İngilizce "star": yıldız
Hititçe "mutmutali": Heykel yapılan kil, domuzların üzerinde eşelendiği çamur; İngilizce "mud": çamur
Latince "immo" : Aslında; Hititçe "imma": Aslında
Hititçe ''anda": İçeri, içinde; ingilizce "into": İçine
Hititçe "nekuz": Akşam, gece vakti; Latince "nox": Gece
Hititçe "nekumant": Çıplak; İngilizce "naked": Çıplak
Hititçe ''witt'': Yıl, sene; Latince ''vetus'': Yıl; eski Yunanca ''étos'': Yıl
Hititçe "malla,malli,malliya" öğütmek, ezmek, ufalamak; İngilizce "mill": Değirmen (isim), öğütmek (fiil)
Hazırlayan: (Hititolog) Mert Torun
Kaynak: (Hititçe-Türkçe Büyük Sözlük, Hititolog Prof. Dr. Ahmet Ünal)

12/01/2024

Sümerler döneminde yazılmış bir tablet. M.Ö. 2350

Sümerliler döneminde sokulan ilk laf. Bunu Sümerli bi kadının yazdığına yemin edebilirim ama ispatlayamam.😌

12/01/2024

İnsan tarihi kronolojik olarak tanımlanırken hep meta, nesne üzerinden yapıldı. Taş, Bakır Devri gibi. Bu sınıflandırma insanın gerçek hikayesi olan mülkiyetçiliği, sömürü ağını, inançsal motivasyonun manipüle edilmişliği gibi birçok mevzuya odaklanmayı engelliyor. Topyekûn değişim değil isteğim ama neyin görünmez kılındığını ifşa etmek. İlkel komünalden köleciliğe, serflikten modernize edilmiş köleliğe, tümüne baktığımız zaman tarihin tözü sınıf çatışması ve bu çatışmanın üzerine yükselen ilerlemedir. Elbette birçok dinamik vardır, vurgum özü. Arkeoloji, tarih bir kesimin ideolojik motivasyonuna, çıkarına meze, bir kesimin kendini pohpohladığı araç, bir kesime hitap eden alan değildir. Ve geçmişi deşifre etmiyor ve geleceğe ışık tutmuyorsa aynıların birbirini pohpohladığı, egemenlerin tahakküm aracı olduğu alan olur.

02/01/2024

Sumerian
Happy new year

02/01/2024

npSdoetros
1
2
1

h
a
1026m7u2
k
75
0
mm

56516i61f313
6
3a
0
8
c
14f
O
:
5i04i
,
·
HİTİTLERDE YENİ YILIN GELİŞİNİN KUTLANDIĞI PURULLİYA BAYRAMI VE ÇAM AĞACI SÜSLENMESİ
PURULLİYA (toprak, yer) BAYRAMI
Hatti kökenli olan bu bayram ismini yine Hattice olan bir kelime olan wur- ‘’toprak ,yer, ülke’’ kelimesinden almaktadır. Bayram, Nerik kentinde Fırtına Tanrısı ve Inara adına kutlanmakta ve yeni yılla birlikte tanrılardan krala ve ülkeye sağlık, başarı, bolluk ve bereket istenmekteydi. Nerik kenti bir dönem Kaška işgali ve tahribi sonucu Hitit hakimiyetinden çıkıp ulaşılamaz hale geldiğinde bayramın kült merkezi Amasya yakınlarındaki Hakmiš kenti olmuştur.
Bayramın başlıca tanrı ve tanrıçaları Hatti tanrı ve tanrıçaları olan Fırtına Tanrısı, Tanrı Telipinu, Tanrıça Inara, Tanrıça Mezulla, Tanrı Zaliyanu, Tanrıça Zašḫapuna, Tanrıça Tazzuwašši, Tanrıça Tetešḫapi ve Tanrıça Lelwani’dir. Bayram Nerik kenti başta olmak üzere Tawiniya, Zippalanda, Kaštama, Tarukka, Arinna, Warkatawi, Zigaratta ve Tanipiya kentlerinde kutlanmaktaydılar.
Hattuša’da başlayan tören Tawiniya, Warkatawi şehirlerinden sonra Zippalanda kentine devam eder ve daha sonrasında Arinna, Kaštama kentleri ve başka kent noktalarından sonra Nerik kentinde doruğa ulaşırdı. Daha sonrasında kral ve ailesi Nerik kentinde bir tepenin üzerinde tapınaktan ayrı olarak Fırtına Tanrısına adanmış bir kült yapısı olan dahanga- anıtına ve Tanrı Telipinu’nun kutsal ağacı olan ve Hitit kanunlarında da geçen evin önüne dikildiğinde o evin vergiden muaf olduğunu gösteren eyan-(çam, pırnal, ardıç) ağacına saygılarını sunardı.
Gerçekleştirilen bu ritüeller sonrasında kraliçe buradan ayrılır ve Hapšušuka şehrine uğradıktan sonra Taštariša şehrine geçer. Prens ise Kašha ve Ḫanḫana şehirlerine giderek Telipinu adına kutlanacak bayramı idare eder.
Bayram ritüelinde Avcı çantası ve çam ağacı Telipinu’nun simgesi olduğundan dolayı avcı çantası çam ağacına asılırdı. Kullanılacak eşyaların ve kutsal yerlerin önceden hazırlanması, temizlenmesi, yenilenmesi ve tamir edilmesi gerektiği, Hititçe yazılı kil tabletlerdeki ilgili metinlerde kayıt altına alınmıştır.
Bayram ritüelinde kullanılan eşyaları sıralayacak olursak eyan- ağacı, perde, balta, hançer, beyaz ve siyah keçi derileri, avcı çantası, kap kacaklar ve taburelerdir.
Bayram süresi boyunca akrobatik gösterilerin yanı sıra müzik eşliğinde Illuyanka efsanesi ve Telipinu’nun Kayboluşu efsanesi yüksek sesle anlatılarak tiyatro gösterisi şeklinde sunulurdu.
Tanrılara içki ve kesilen hayvan etlerinin sunulup tanrılar şerefine içildikten sonra Hattice şarkılar okunur ve daha birçok çeşitli ritüelle, sunularla ve gösterilerle bayram devam ederdi. Bayram 32 gün sürmekteydi. Bu bayramların görsel kanıtlarını İnandık ve Hüseyindede vazolarında görmekteyiz.
Hazırlayanlar: (Hititolog) Mert Torun ve Kadir Ebrek