24/11/2023
Dưỡng Sinh Tiết Đông Chí - Thời Điểm Vàng Để Nâng Cao Sức Khỏe
Đầu tiên, trước khi đi vào ý chính chúng ta cần hiểu bản chất của bốn mùa là gì? Và qua đó hiểu được tiết Đông chí. Vì sao thời tiết của bốn mùa lại có sự khác nhau như vậy? Đó chính là do chịu sự ảnh hưởng của quá trình thăng giáng dương khí của thiên địa. Xuân sinh hạ trưởng, thu thu đông tàng. Ngũ hành vận động, xuân mộc chủ sinh, hạ hỏa chủ trưởng, thu kim chủ thu, đông thủy chủ tàng, trung thổ chủ hóa. Sinh trưởng thu tàng hóa, đi hết một vòng là được một năm. Mùa xuân dương khí thượng thăng đi lên, vạn vật sinh sôi phát triển; mùa hạ dương khí phù, vạn vật trưởng; mùa thu dương khí hạ giáng, vạn vật thu liễm; mùa đông dương khí trầm, vạn vật bước vào giai đoạn bế tàng. Và quá trình này cứ tiếp diễn mãi như vậy như một vòng tròn không có đầu mối.
Ở đây nếu chúng ta để ý sẽ thấy, có hai quá trình vận động của dương khí chính là thăng lên và giáng xuống. Hai mùa xuân hạ chủ về thăng, hai mùa thu đông chủ về giáng. Xuân hạ chủ thăng nên thời tiết ấm áp, thu đông chủ giáng nên thời tiết sẽ lạnh. Xét theo quy luật âm dương, cực âm thì sẽ sinh dương và ngược lại, cực dương sẽ sinh âm. Xuân hạ dương khí thượng thăng đi lên, thăng đến cùng cực (tiết Hạ chí) thì phải giáng xuống, lúc này thời tiết chuyển từ xuân hạ sang thu đông. Giáng xuống đến cùng cực (tiết đông chí) thì phải thăng lên.
Tiết đông chí là một tiết khí cực kì quan trọng. Hãy thử phân tích hai từ đông chí một chút để hiểu được ý nghĩa của tiết khí này. Đông nghĩa là mùa đông, chí là cùng cực. Đông chí nghĩa là thời điểm dương khí trầm giáng xuống cùng cực. Đạo lý thiên địa, vật cực tắc phản, vật cùng tắc biến, âm cực thì dương sinh, âm khí giáng xuống cùng cực thì sẽ phải thăng lên, và dương khí được sinh ra. Khí này người ta hay gọi là khí nhất dương. chính vì vậy mà tiết đông chí là thời điểm đánh dấu sự chuyển giao của âm dương, cực âm sinh dương, khí nhất dương bắt đầu được sinh ra.
Thiên nhân hợp nhất, cơ thể của chúng ta là một tiểu vũ trụ, luôn luôn có sự tương ứng với đại vũ trụ bên ngoài. Xuân sinh, hạ trưởng, thu thu, đông tàng, ngoài thiên nhiên vũ trụ thế nào thì trong cơ thể chúng ta cũng y như vậy. Vào mùa đông, dương khí trong cơ thể cũng trầm giáng, và đến thời điểm đông chí, dương trầm giáng cùng cực lại chuẩn bị thăng lên.
Và ở đây, một điểm hết sức hết sức quan trọng chúng ta cần phải lưu ý, đấy chính là bởi vì nguyên nhân do dương khí trầm giáng xuống mặt đất nên thời tiết mới có thể chuyển lạnh, và khi dương có thể trầm giáng xuống được, thì sang năm xuân hạ dương khí mới có thể thăng lên. Nếu như mùa đông năm nay dương khí không thể trầm giáng hoặc trầm giáng ít, sang năm xuân hạ dương khí sẽ rất khó thăng phù đi lên. Xét trong góc độ trồng trọt, những năm dương khí không thể trầm giáng thì năm sau dễ bị mất mùa, lúa cũng ít hạt, còn xét trên góc độ y học thì năm ấy cũng sẽ có nhiều bệnh lý hư hàn (dương hư) hơn. Và đặc biệt là thời điểm đông chí, là thời điểm dương trầm giáng tới cùng cực thì thời tiết phải rất lạnh. Nhìn thấy thời tiết càng lạnh bao nhiêu, hoặc ở các nước ở phương Bắc thấy tuyết lớn bao nhiêu, thì chúng ta sẽ biết được dương khí trầm giáng sâu bấy nhiêu. Giả sử lúc này đông chí mà trời ấm không lạnh, hoặc thấy tiếng sấm, hoặc có sương mù, đấy chính là tượng của dương khí không bế tàng được mà tiết ra ngoài, lúc này những người nào mà thể trạng thượng nhiệt hạ hàn rất dễ bị bệnh nặng; và sang mùa xuân hạ năm sau cũng sẽ nhiều bệnh hơn.
Đó chính là nói về đặc điểm của tiết Đông chí. Thực ra thì nó còn nhiều cái khác nữa, nhưng lượng kiến thức rất nhiều nên mình không thể nói hết trong một bài viết được, ở đây mình chỉ nói cái bản chất cốt lõi. Và đến đây, mọi người nhỡ cho mình hai đặc điểm để có thể ứng dụng vào dưỡng sinh, một là dương khí không nên ngoại tiết, và hai là thời điểm cực âm sinh dương - khí nhất dương được sinh ra.
Về dưỡng sinh, điểm thứ nhứ nhất rất dễ lý giải. Làm cách nào để dương khí không ngoại tiết? Chính là phải bế tàng. Mùa đông vạn vật bế tàng, chúng ta không nên làm nhiễu loạn dương khí, nên ngủ sớm dậy muộn, tránh tình trạng thức khuya online khiến dương khí không bế tàng được mà bốc lên. Ngoài ra cần phải tránh lạnh tìm ấm, tránh ăn mặc hở hang khiến dương khí thoát ra ngoài bì phu để chống lại hàn tà một cách không cần thiết, khiến chân khí bị hao tổn. Ngoài ra đã bế tàng rồi thì cũng hạn chế việc quan hệ vợ chồng. Nếu mọi người để ý, những người sức khỏe kém thì mùa này sau mỗi lần quan hệ thì có thể khiến tay chân lạnh hơn bình thường mất cả tuần. Nên chúng ta cần hết sức lưu ý. Đây chính là đao lý dưỡng tạng mà Hoàng Đế Nội Kinh nói đến. Nếu làm trái những điều trên chắc chắn sức khỏe sẽ kém đi, sang năm mùa xuân dễ mắc các chứng "nuy quyết" trong đông y.
Về điểm thứ hai, đông chí là thời điểm cực âm sinh dương, khí nhất dương được sinh ra. Lúc này dương khí còn rất yếu, chính vì vậy mà chúng ta cần phải biết cách mà bồi dưỡng cái dương khí còn non yếu này. Bằng cách nào? Bằng cách bổ thêm dương khí từ bên ngoài vào đễ hỗ trợ cho cái dương khí còn non yếu này. Lúc này chúng ta có thể dùng điếu ngải đông y để cứu vào các huyệt Quan Nguyên, Thần Khuyết, Khí Hải, Mệnh Môn,...Phương pháp này mình đã nói rất nhiều ở các bài viết trước đây, mọi người có thể tìm đọc lại. Còn nếu mọi người không thích cứu ngải thì có thể dùng thuốc, trên nền các bài thuốc bồ dương khí của đông y. Bài thuốc mình khuyến khích dùng là Bát Vị Hoàn, vừa có thể bồi bổ được chân dương, tiên thiên chi hỏa, vừa có thể dẫn được cái hư hỏa thượng vượt về mà không lo dương khí ngoại tiết bốc lên, đúng là một mũi tên bắn hai con chim. Bài này là một bài rất hay, mình thường xuyên ứng dụng trên lâm sàng, và mình cũng đã có 1 bài viết phân tích về Bát vị hoàn, mọi người có thể tìm để đọc lại. Nếu trong thời điểm đông chí này có thể bồi bổ được chân dương, thì thực sự hiệu quả tăng gấp bội. Đây là thời điểm vàng để bồi bổ dương khí cho những người bị dương hư. Mọi người lưu ý đừng bỏ lỡ nhé.
Ngoài ra một điểm lưu ý nữa, đấy chính là chúng ta hãy luôn thường xuyên giữ tâm tĩnh lặng, vô vi, không quá tham luyến dục vọng ngoại vật bên ngoài thì chắc chắn sẽ khiến cho chân khí có thể nội thủ mà không dễ gì ngoại tiết ra.
Nếu chúng ta làm được mấy điểm này, chính là đang dưỡng sinh theo đúng tinh thần của Nội Kinh, thuận theo đúng với đạo dưỡng sinh của bậc thánh nhân xưa. Vừa đi theo đúng gốc rễ của âm dương, và cũng cùng với vạn vật chìm nổi theo cánh cửa của việc sinh tử.
Đôi điều chia sẻ tới mọi người. Chúc mọi người thường xuyên khỏe mạnh, thân tâm thường an lạc.
Phan Vũ Bình
