01/03/2026
Chia sẻ của PGS TS bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu - Giám Đốc bệnh viện đại học Y Hà Nội:
Sàng lọc bệnh tim mạch
Ai cũng biết bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, nhưng để phát hiện sớm lại vừa dễ vừa khó. Dễ vì nhiều khi rất đơn giản, chỉ cần một lần nghe tim, bắt mạch, đo huyết áp; nhưng rất khó trong các bệnh lý âm thầm gây hậu quả nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, chảy máu não do tăng huyết áp, thậm chí đột tử do rối loạn nhịp tim.
Nhân ngày đầu xuân, tôi xin chia sẻ những hiểu biết và cách tôi sàng lọc cho bệnh nhân và người thân của mình.
Thứ nhất, sàng lọc các bệnh tim có từ khi ra đời. Loại này sẽ được chia làm 2 mức độ.
1. Mức độ nguy hiểm cần phải chữa sớm là các bệnh tim bẩm sinh ảnh hưởng đến tính mạng và sự phát triển của cháu bé, ví dụ như hẹp nặng các van tim và mạch máu lớn, các lỗ thủng lớn trong và ngoài tim hay các bất thường giải phẫu gây trộn máu đen vào máu đỏ… Các trường hợp này thường có triệu chứng lâm sàng như khó thở, tím tái, viêm phổi, không lên cân… bắt buộc phải được sàng lọc bởi bác sĩ chuyên khoa, với siêu âm tim là phương tiện quan trọng nhất.
2. Mức độ không nguy hiểm, không cần phải điều trị ngay mà chỉ cần theo dõi. Đó là các bệnh lý lành tính như lỗ thông liên thất nhỏ, tồn tại lỗ bầu dục hay đơn giản hơn là có ngoại tâm thu không ảnh hưởng đến chức năng tim. Đây là những bất thường phát hiện tình cờ hoặc qua khám sàng lọc. Lời khuyên của tôi là không cần quá lo lắng, nhưng ít nhất nên cho con khám chuyên khoa một lần để có các xét nghiệm cơ bản (điện tim, X-quang và siêu âm). Mỗi lần tái khám so sánh với kết quả cũ, nếu không tiến triển lên thì tuyệt đối yên tâm, không cần phẫu thuật hay can thiệp.
=> Tóm lại, ít nhất trẻ em sinh ra nên được một lần sàng lọc với bác sĩ đặt ống nghe lên lồng ngực; và nếu tốt hơn là quét siêu âm tầm soát một lần trong giai đoạn nhũ nhi ☺️
Thứ hai, sàng lọc các bệnh tim mắc phải, theo tôi cũng chia làm 2 nhóm.
1. Nhóm có triệu chứng liên quan đến tim mạch như đau ngực mới xuất hiện khác thường, ngất xỉu, con số huyết áp tăng cao hay các cơn đau đầu mà dùng thuốc giảm đau đỡ ít… Lúc này, lời khuyên của tôi là bắt buộc nên sàng lọc ở các bác sĩ chuyên khoa. Nhiều người đi khám kiểm tra sức khỏe thông thường đã bị bỏ sót, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm đến tính mạng. Các xét nghiệm tôi hay chỉ định với nhóm này thường là các thăm dò chức năng như đeo máy theo dõi huyết áp, điện tim 24h, nghiệm pháp gắng sức; hiếm hoi mới đề nghị làm các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh đắt tiền như CT scanner, MRI…
2. Nhóm không có triệu chứng, tôi sẽ dựa vào các yếu tố nguy cơ tim mạch của chính bệnh nhân để đưa ra các mức độ sàng lọc. Ví dụ như dù không có triệu chứng cơ năng nhưng lại bị béo phì, tiểu đường hay hút thuốc lá nhiều năm… lúc này cần thăm khám tìm các yếu tố nguy cơ trong máu (mỡ máu, chức năng gan thận, acid uric…) và các thăm dò không xâm lấn (điện tim, siêu âm). Nếu hoàn toàn bình thường, tôi đưa lời khuyên giảm bớt các yếu tố nguy cơ nhất có thể và tăng cường tập thể dục, thể thao. Định kỳ 1 năm khám lại, nhưng nếu có triệu chứng xuất hiện khi chơi thể thao hoặc gắng sức thì cần khám lại ngay!
=> Trong nhóm không có triệu chứng, tôi đặc biệt lưu tâm đến những trường hợp có tiền sử gia đình mắc bệnh lý tim mạch nặng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ hay đột tử. Rất cần thăm khám kỹ hơn nếu đối tượng là nam giới trên 45 tuổi vì nhiều trường hợp vô cùng đáng tiếc vẫn xảy ra quanh tôi. Con người đang ở lứa tuổi đẹp nhất để cống hiến và hưởng thụ những thành quả mình đã vun trồng lại gục xuống vào một ngày “xấu trời”, bỏ lại phía sau bao điều thương tiếc.
Cuối cùng, xin nhắc lại việc khám sức khỏe định kỳ là quan trọng, nhưng để nó thật hiệu quả, xin chọn một nơi khám bệnh chuyên nghiệp, lâu dài. Đặc biệt, việc cá thể hóa người bệnh sẽ giúp ích rất nhiều để các bác sĩ không bỏ sót những bệnh lý tim mạch bẩm sinh và mắc phải. Điều này rất có lợi cho các bạn, tốt hơn nhiều so với việc bỏ một đống tiền đến những cơ sở hoành tráng với máy móc vô cùng hiện đại.
Chúc tất cả chúng ta một năm mới nhiều sức khỏe, không phải gặp chúng tôi trong những phòng can thiệp, phẫu thuật ạ.
