04/04/2026
Toàn văn bài thuyết pháp của Ngài Hoàng tôn Vairochana Rinpoche tại chùa Hưng Phúc (Bắc Ninh) vào chiều hôm nay, 3/4/2026.
"Xin kính thưa quý đạo hữu Việt Nam. Chúng ta dầu rằng sinh ra ở những vùng đất khác nhau, chúng ta kế thừa những dòng chảy lịch sử khác nhau và con đường chúng ta bước đi trên trái đất này cũng khác nhau, thế nhưng tất cả chúng ta đều mang trong mình những gánh nặng vô hình, những hi vọng chưa từng được nó và cũng cùng hỏi một câu hỏi vô cùng nhân văn đó chính là vì sao chúng ta lại cùng có mặt ở đây.
Trong cuộc sống, chúng ta thấy có những ngày thật nhẹ nhàng, có ngày chúng ta lại thấy thật trĩu nặng, có những ngày chúng ta tràn đầy tự tin, nhưng cũng có những ngày chúng ta thấy đong đầy những hoài nghi của chính mình. Có những ngày chúng ta cảm thấy như tương lai đang xa vời vợi.
Nếu như có bất cứ quý vị nào đang sống trong những khoảnh khắc như vậy thì tôi xin quý vị hãy nhớ một điều này: Đó chính là nơi nào có bóng tối, nơi đó cũng sẽ có ánh sáng.
Và đằng sau mọi ngôn ngữ, mọi niềm tin, mọi ranh giới chính trị, văn hoá vẫn luôn luôn có một điều mãi thường hằng không thay đổi, đó chính là trái tim của mỗi con người, đó chính là khả năng cảm nhận thấu hiểu và quan tâm lẫn nhau, đó chính là hạt giống của sự tỉnh thức, đó chính là ánh sáng mà mỗi chúng ta vốn đã sẵn mang trong mình.
Đức Phật, Ngài không chỉ thuyết pháp cho các bậc thánh nhân, ngài không chỉ thuyết pháp cho các chư vị học giả, chư vị tăng hiền, mà Ngài còn nói cả với những người bình thường, Ngài còn giảng daỵ cho những người bình thường, những người đang vật lộn với những khổ đau trong đời sống, những người đã từng thất bại, và những người đang học cách sống cuộc đời của chính mình.
Đức Phật đã nhìn thấy nhân loại không phải như một điều gì đó đã hỏng hóc, mà Ngài nhìn nhân loại như một điều gì đó chưa hoàn thiện. Cái thấy siêu việt của Đức Phật là Ngài đã nhìn qua đượ giới hạn của chúng ta, Ngài đã nhìn thấy được tiềm năng của mỗi người trong việc hiểu rõ cuộc đời của mình và sống tự do ngay chính trog cuộc đời của mình.
Qua bao nền văn hoá và qua biết bao nhiêu thế kỷ, thì con người luôn có mong muốn giản dị, mong muốn đó đều giống nhau. Thứ nhất, rằng cuộc đời mình họ sống một cuộc sống có ý nghĩa. Thứ hai, rằng công việc của mình làm mang lại lợi lạt chứ không gây tổn hại cho người khác. Thứ ba, rằng con cháu mình sẽ thừa hưởng được hoà bình chứ không phải là sống trong sợ hãi, và rằng các quốc gia có thể phát triển mà không đánh mất đi bản tính quốc gia của chính mình.
Và dẫu vậy, cuộc sống không đi theo bất kỳ kế hoạch nào của chúng ta và luôn luôn thay đổi liên tục như vậy, Đức Phật chỉ dạy rằng chúng ta không nên xem đó như là cái sự trừng phạt, mà Ngài gọi đó là thực tại của cuộc sống này, và ngay trong thực tại đấy thì Đức Phật đã chỉ cho chúng ta thấy được niềm hy vọng.
Bởi vì mọi thứ đều thay đổi, không có nỗi thống khổ nào mà kéo dài mãi mãi, bởi vì mọi thứ cùng sinh khởi, không ai tồn tại một mình, và bởi vì không có gì cố định, chuyển hoá luôn luôn có thể xảy ra.
Và bây giờ đây tôi xin phép được chia sẻ với quý vị một chân lý đơn giản mà chúng ta có thể nhìn thấy được trong đời sống thường ngày. Có một người trẻ họ mong muốn một cuộc sống chân thành để xây dựng thứ gì đó thật ý nghĩa để mình có thể đóng góp, để mình cảm thấy thuộc về. Và người trẻ đó họ lao động, họ làm việc, họ sáng tạo, họ kết nối vào người khác và họ đặt kỳ vọng vào tương lai.
Nhưng khi mà người đó phải trải nghiệm những sự từ chối, những sự phê bình thì sự tự tin sụp đổ. Cuộc đời từ lúc này từ chối đi đúng hướng mà người đấy đã mong đợi, và sự nghi ngờ của bản thân thì ngày phát triển hơn, ngày càng trở nên nặng nề hơn, và cuộc sống bắt đầu cảm thấy như là một gánh nặng.
Vào một đêm, khi mọi thứ trở nên tĩnh lặng, trong sự tĩnh lặng đấy thì một thấu biết sáng tỏ được hiển hiện ra. Và cái thấy, cái biết đấy chính rằng là khổ đau không phải đến từ cái sự mà chúng ta đã nỗ lực, khổ đau không đến từ thất bại, mà thật ra khổ đau lại đến từ việc chúng ta cứ bám chắc vào niềm tin mà mình đã phóng chiếu rằng là cuộc đời này phải diễn ra theo đúng một cách duy nhất, hay là cách mà chúng ta mong muốn.
Từ cái biết đấy thì một lời nguyện đã được hình thành là chúng ta nên chấp nhận cuộc sống như nó là như vậy, không cưỡng cầu, không ép buộc, và chúng ta phải tiếp tục trưởng thành, chúng ta phải tiếp tục phát triển mà không ghét bỏ bản thân, chúng ta phải nói lời ái ngữ, lời chân thật, chúng ta phải luôn luôn sống trong thực tại, tạo ra những điều ý nghĩa chứ không phải là những điều gì được ca ngợi.
Chúng ta phải nhìn nhận một điều rằng là nếu chúng ta suy nghĩ như thế, cuộc sống không phải đột nhiên hoặc nghiễm nhiên dễ dàng, nhưng với suy nghĩ như thế, những nỗi đau của chúng ta sẽ dần nhẹ vơi đi.
Thông qua sự cân bằng và giữa nỗ lực và sự buông xả thì sự tự do sẽ tự nhiên xuất hiện. Và câu chuyện này phản ánh rất rõ ràng sự chứng ngộ của Đức Phật và cỗi lõi của giáo pháp của Ngài đó chính là bản chất của cuộc sống không tự tạo ra khổ đau cho chúng ta, mà khổ đau thực chất phát sinh từ việc chúng ta đang hiểu sai về cuộc sống.
Khi mà chúng ta bám chắc vào sự thường hằng, khi mà chúng ta chống trái lại sự thay đổi, khi mà chúng ta đòi hỏi sự chắc chắn đến từ một thế giới hoàn toàn không chắc chắn thì hiển nhiên cái chúng ta nhận được đó là sự thất vọng.
Chúng ta phải thấy rằng là con đường dẫn tới sự tỉnh thức phải không ở đâu xa, và để mà chúng ta để đi trên con đường đó, chúng ta không cần phải có một thời điểm hoàn hảo, chúng ta không cần phải sống trong một xã hội hoàn hảo hay là một bản thân đã hoàn thiện. Và chúng ta phải thấy rằng là con đường đấy hiển hiện ngay tại đây, ngay tại giây phút này. Và con đường đó là con đường chúng ta thay thế cái sự giận giữ bằng cái sự nhẫn nại, trên con đường đó chúng ta nói lời chân thành với cái tấm lòng chân thành, và chúng ta từ chối những cái sự hãm hại kể cả thông qua tâm tư, ý niệm của chúng ta. Và con đường đó là con đường tâm vẫn sáng tỏ giữa muôn ngàn khó khăn.
Và sự tỉnh thức thì không nên tách rời khỏi cuộc sống thường ngày, mà đo chính là trái tim được rộng mở thông qua những hành động của chính mình. Khi chúng ta buông bỏ, cuộc sống của chúng ta không phải nó trở nên trống rỗng mà nó sẽ khiến cuộc sống của chúng ta được giải phóng.
Khi oán giận được buông xuống thì trái tim của chúng ta sẽ thêm cởi mở, khi sợ hãi được buông xuống thì dũng khí sẽ dần lớn lên, khi những quan điểm cứng nhắc trở nên mềm mại thì trí tuệ sẽ xuất hiện.
Và hận thù thì không thể nào chữa lành hận thù, bạo lực không thể chấm dứt bạo lực, chỉ có sự thấu hiểu, lòng nhẫn nại, sự từ bi mới mang đến hoà bình bền vững.
Đức Phật đã chỉ cho chúng ta một cách nhìn, đó chính là chúng ta quan sát cẩn trọng, chúng ta suy ngẫm sâu sắc và chúng ta trải nghiệm trực tiếp trong đời sống. Thông qua cách nhìn ấy, thông qua tiến trình ấy thì chân lý, sự thật sẽ dần tự hiển bày.
Trí tuệ mà không có từ bi thì sẽ chẳng thể nâng đỡ thế gian, từ bi mà không có trí tuệ thì không thể nào dẫn dắt thế gian. Và chỉ khi cả hai cùng hiển hiện thì con đường phía trước mới đươc soi sáng.
Sự tỉnh thức chân thật thì hiển hiện một cách rất lặng lẽ, nó không tự tuyên bố rằng mình đã đến, sự tỉnh thức chân thật sẽ đến khi mà cơn giận khởi lên chúng ta lại lựa chọn cách kiềm chế, khi mà lòng tốt trao đi mà chúng ta không hề khởi lên cái tâm mong cầu là mình sẽ nhận lại được điều gì, khi mà chúng ta vẫn giữ được cái sự sáng suốt, vững vàng, dù chúng ta phải đối mặt với bất kỳ một nghịch cảnh nào.
Và khi mà chúng ta đưa ra được sự lựa chọn mà dường như là khó khăn như vậy thì những những sự lựa chọn đấy sẽ thay đổi cuộc đời này, sẽ thay đổi cộng đồng của chúng ta, sẽ thay đổi quốc gia của chúng ta, và thay đổi thế giới.
Giáo pháp của Đức Phật thì rất là giải dị, là quý vị chúng ta hãy sống với sự quan tâm, hãy biết nói lời chân thật và tử tế, giữ tâm của mình luôn sáng soi và an tĩnh, không gây tổn hại, luôn gìn giữ hoà bình và tôn trọng mọi chúng sanh.
Con đường này chúng ta phải nhớ rằng là chưa bao giờ chỉ dành cho một số ít người được chọn, con đường này thuộc về tất cả mọi người.
Suốt hai nghìn năm qua, trải qua bao nhiêu cuộc chiến, bao nhiêu cuộc hoà bình ngắn ngủi, bao nhiêu sự suy tàn và tái sinh, chánh pháp này, đạo lộ này mà Đức Phật đã chỉ dạy chúng ta vẫn tiếp tục tồn tại. Bởi vì sao ạ? Bởi vì chân thì thường hằng!.
Chúng ta không bước đi trên con đường này một mình với mỗi bước chân chánh niệm, mà chúng ta bước đi ánh sáng lại tiếp tục xuất hiện. Và ở bất cứ nơi nào lòng từ bi được thực hành, ở bất cứ nơi nào sự sáng suốt thay thế cho nỗi sợ, ở bất cứ nơi nào thiện hạnh được lựa chọn hết lần này đến lần khác thì con đường này chúng ta luôn luôn có giống nhau.
Đây chính là ánh sáng mà chúng ta nương theo, đây chính là chân lý mà Đức Phật đã chứng ngộ, đây chính là niềm hy vọng cho một nhân loại chưa bao giờ đánh mất.
Nguyện rằng chúng ta sẽ cùng nhau tiếp nối ánh sáng đấy, một thế giới, một vận mệnh chung và một trái tim tỉnh thức.
Nguyện cho tất cả chúng sinh đều được an lạc. Nguyện cho tất cả chúng sinh đều được hạnh phúc. Nguyện cho tất cả chúng sinh đều được tự do.
