01/12/2017
Ba mẹ kì vọng quá mức sẽ tước đoạt của trẻ cái gì?
Câu chuyện em học sinh lớp 9 tự tử vì nhận được điểm 3 bài Anh Văn đang xôn xao dư luận, vì nó quá đau lòng. Mình nghĩ rằng nếu mổ xẻ nguyên nhân thì có rất nhiều. Một trong số ấy là những đứa trẻ quen được sống trong sự bao bọc về mọi thứ, không được ba mẹ rèn cho tinh thần chịu đựng được áp lực và thất bại, cũng như học cách vượt qua mọi thứ để bình an mà sống nên rất dễ bị tổn thương. Rồi những kì vọng quá mức của ba mẹ vô tình khiến nó bị stress. Nếu có ba mẹ nào đang quá kì vọng vào con thì mình xin chia sẻ một chút về hậu quả tâm lí sẽ ảnh hưởng đến con như nào ở bài viết này.
1. Vì sao trẻ em hiện đại dễ bị trầm cảm hơn chúng ta.
Vì trẻ con ngày nay phải sống dưới quá nhiều áp lực, mà một trong những điều ấy chính là sự kỳ vọng quá mức của ba mẹ. Có rất nhiều lí do để ba mẹ hiện đại kì vọng quá mức vào con nhiều hơn thế hệ trước. Đó là nhân danh tình yêu, đó là sự lo lắng, bất an về tương lai của con, đó là áp lực vô hình từ chính môi trường xung quanh.
Một người quen của mình ở Nhật, người đã làm việc với Việt Nam rất lâu từng nhận xét rằng có lẽ ba mẹ Việt Nam là những người nhiệt huyết với việc học hành của con cái nhất thế giới này. Phải rồi, quan tâm tới chuyện học hành thi cử của con nó cũng đồng nghĩa với việc ba mẹ dễ vô tình gây áp lực lên con, mà quên đi mất những điều mình kì vọng có đang là gánh nặng tâm lí với con.
Ngày ngày đập vô mắt mình là hình ảnh quảng cáo của những trang dạy tiếng Anh cho trẻ, đâu đâu cũng ghi từ 3 tuổi trở đi là thời kì vàng để bắt đầu học ngôn ngữ thứ hai. Bon 3 tuổi rưỡi, ôi thế là mẹ lại cũng thấy lo lo chắc phải cho học tiếng Anh thôi. Mình nghĩ nhiều mẹ cũng sốt sắng như mình. Tiếng Anh dường như là tấm vé duy nhất để con bạn trở thành một công dân toàn cầu thì phải.
Rồi mạng xã hội góp phần tung hô những đứa trẻ thần đồng, những cá nhân kiệt xuất. Lại thêm một cú áp phê nữa khiến ba mẹ cảm thấy sốt sắng, mong con mình cũng được như con nhà người ta.
Rồi những khóa học về giáo dục sớm, phát triển trí thông minh này nọ đưa ra những lời quảng cáo mà lỡ ba mẹ nào không đủ bản lĩnh và chịu khó tìm hiểu sẽ rất dễ ngộ nhận, rồi lo sợ mình có đang bỏ qua giai đoạn vàng phá triển IQ cho con không nhỉ.
Sắp vào lớp 1 rồi, không học trước nhỡ vào lớp mà cả lớp đã học rồi, con bị thụt lùi với chúng bạn, và nhỡ bị cô đì thì sao.
2. Khi sự kì vọng quá mức khiến trẻ trở nên thụ động
Tác giả Sasaki Masami đã giải thích trong cuốn “Trẻ em trong gia đình” rằng “Khi ba mẹ kì vọng quá mức vào con, đứa trẻ sẽ hiểu theo một thông điệp khác rằng ba mẹ đang cự tuyệt mình, vì ba mẹ đang không thỏa mãn, không hài lòng với con người hiện tại của mình”.
Chính điều ấy đã khiến đứa trẻ trở nên tuyệt vọng, chúng mất đi tính tự chủ và chủ động trong học tập cũng như mọi thứ của cuộc sống. Những đứa trẻ (có vẻ số này đang ngày càng nhiều) mất đi sự tự chủ và chủ động sẽ rất dễ rơi vào chứng bệnh gọi là Mutism-tiếng Nhật là Kanmoku かん黙 , là chứng bệnh ít nói đi, một dạng trầm cảm nhẹ. Ít nói ở đây không phải là chúng kiệm lời, vì chúng vẫn phát triển ngôn ngữ, tư duy bình thường, nhưng chúng lại thiếu cảm giác an toàn để có thể mở lời nói cho người khác hiểu những gì mình cảm nhận và suy nghĩ trong đầu. Không có thói quen được làm như những gì mình suy nghĩ, mình muốn (vì bị ba mẹ bắt ép, bị can thiệp, bị ngăn cấm), lâu dần chúng sẽ làm theo mọi thứ mà ba mẹ sắp đặt cho xong chuyện.
Khi tiếp xúc với trẻ con Việt Nam và trẻ con Nhật mình nhận thấy một sự khác biệt rất lớn đó là trẻ em Nhật sẽ biểu đạt suy nghĩ của mình một cách rất tự nhiên, còn những đứa trẻ ở Việt Nam sẽ rất e ngại khi nói ra suy nghĩ của mình, hoặc không biết các diễn đạt nó ra sao, hoặc xấu hổ. Chỉ bởi vì khi trẻ bắt đầu biết cãi lúc vào tầm 3 tuổi, người lớn đã gạt đi mà áp đặt rồi ngăn cấm chung được cãi, được quyền làm theo ý mình. Từ nhỏ xíu những đứa trẻ quen làm theo chỉ thị, nói theo suy nghĩ của ba mẹ mất rồi, thay vì được ba mẹ lắng nghe và dạy con cách diễn đạt.
Ngày ngày mình gặp rất nhiều đứa trẻ ở chung cư, ở trên đường đi học về. Trong số ấy có bao nhiêu đứa đến trường với khuôn mặt háo hức như chúng ta ngày xưa, bao nhiêu khuôn mặt lầm lì, bất an lo sợ, chán chường. Bao nhiêu trẻ đang cảm thấy đến trường học là một cực hình. Một thời gian quan sát lớp tiếng Anh buổi chiều tối lúc 6g mình biết, những đứa trẻ đi học ở trường về lại sấp mải chạy vô lớp học tối, khiến chúng chẳng con sinh khí để bước vào lớp. Đứa trẻ lớn lên chẳng biết mình muốn học gì, làm gì, chúng trở nên hoàn toàn thụ động trước mọi vấn đề của chính bản thân mình.
3. Hãy cho đứa trẻ được làm, được học theo những gì chúng thích
Vì thế mà phương châm giáo dục mới của người Nhật trong công cuộc cải cách lần này và năm 2020 chính là thay vì ép trẻ học thụ động, nhồi nhét, hãy khơi gợi hứng thú để trẻ được học điều chúng thích. 与える教育ではなく引き出す教育
Khi đứa trẻ được làm đều chúng thích thú, ba mẹ không cần phải cố gắng gì chúng cũng tự tiếp thu được. Vì chúng học hoàn toàn chủ động. Khi đứa trẻ được làm, được học điều chúng thích, lúc ấy ba mẹ sẽ tự mình tìm ra cách để giúp chúng tỏa sáng với tài năng của mình.
Bản thân người lớn cũng thế. Khi chúng ta say mê một cái gì, dường như cả vũ trụ đều tập trung năng lượng để giúp đỡ chúng ta (câu nói trong cuốn “Nhà giả kim”). Vì khi ấy chúng ta sẽ không cần phải cố gắng nhiều mà vẫn đạt hiệu suất lao động, tiếp thu tốt nhất.
Đó cũng là lí do mình chỉ làm công việc mình cảm thấy yêu thích và đam mê. Mình làm cái gì khiến mình thấy hạnh phúc và có ích cho mọi người. Trong quá trình học tiến sĩ, mình tìm thấy đam mê và chút năng khiếu trong việc tìm hiểu về giáo dục, nuôi dạy con vốn không phải là địa hạt chuyên môn của mình. Nhưng dường như vì có đam mê nên mình không phải tốn quá nhiều sức lực để tự học, tự tìm tòi. Mình cảm thấy hạnh phúc vì có thể chia sẻ những kiến thức học được với mọi người. Đó cũng là từ khóa để giúp mình lựa chọn con đường nuôi dạy Bon sau này. Đam mê quan trọng hơn tài năng, vì có đam mê ta sẽ có cả vũ trụ cùng chung sức.
Nguồn : Nguyễn Thị Thu
